درس 10 فلسفه دوازدهم انسانی – دورۀ میانی
جواب درس دهم فلسفه دوازدهم انسانی
جواب درس صفحه 79 فسلفه دوازدهم انسانی
از این نقل مختصر از زندگی ابنسینا، چه نکاتی را میتوان برداشت کرد؟
پاسخ:
۱) پشتکار و تلاش فراوان در راه کسب علم و دانش و مطالعهٔ مستمر.
۲) پر تلاش و با جدّیت بود و حاصل این تلاش و پشتکار، خدمات ارزشمندی است که به جهان اسلام نموده است.
جواب تامل صفحه 82 فلسفه دوازدهم انسانی
دیدگاه ابنسینا درباره عالم طبیعت را مطالعه کنید و به سؤالهای زیر پاسخ دهید.
۱) چرا ابنسینا عالم طبیعت را هدفمند میداند و برای آن هدف و مقصد قائل است؟
پاسخ: چون معتقد است خداوند عالم طبیعت را با لطف و عنایت خود آفریده و اجزای آن را به گونهای قرار داده که به سوی خیر و کمال حرکت کنند و بهترین نظام ممکن را تشکیل دهند.
۲) چگونه ابنسینا طبیعت را یک مجموعه دارای اعتدال و روبهکمال میداند، در عین حال که از اموری مانند مرگ، سیل، زلزله و نظایر آن هم آگاهی دارد؟
پاسخ: چون این امور اگرچه در ظاهر شر و ناخوشایند هستند، در نظام کلی طبیعت نقش و فایدۀ خود را دارند و در مجموع به حفظ اعتدال و کمال جهان کمک میکنند. بنابراین نباید با دیدن یک بخش از طبیعت درباره کل آن قضاوت کرد.
۳) شهرت ابنسینا در طب و طبیعتشناسی کمتر از فلسفه نیست. پس، چرا نگاه او به طبیعت با نگاه کسی که فقط در زیستشناسی یا طبیعتشناسی تخصص دارد، متفاوت است؟ آیا این قبیل تفاوتها را امروزه هم میتوان مشاهده کرد؟
پاسخ: زیرا ابنسینا علاوه بر بررسی علمی طبیعت، رابطۀ آن را با خداوند و ماوراءطبیعت نیز مورد توجه قرار میدهد؛ اما یک طبیعتشناس ممکن است فقط روابط و ویژگیهای مادی پدیدهها را بررسی کند. بله، امروزه نیز ممکن است افراد با تخصص علمی یکسان، به دلیل داشتن دیدگاههای فلسفی و اعتقادی متفاوت، برداشتهای متفاوتی از طبیعت داشته باشند.
جواب تفکر صفحه 82 فلسفه دوازدهم انسانی
ابنسینا در داستان عرفانی – فلسفیِ «حیّبن یقظان» آورده است:
«نیکویی وی پرده نیکویی وی است و آشکار شدنِ وی سببِ پنهان شدن وی است. چنان که آفتاب اگر چنداندکی پنهان شد، بسیار آشکارا شد و چون سخت پیدا شد، اندر پرده شد. پس، روشنی وی پرده روشنیِ وی است.»
مقصود ابنسینا از این عبارت چیست؟ آیا میتوانید آن را توضیح دهید؟
پاسخ: منظور ابنسینا این است که هرچه حقیقتی آشکارتر و روشنتر باشد، ممکن است از شدت آشکاری از دید انسان پنهان بماند. مانند خورشید که اگرچه بسیار روشن و آشکار است، اما وقتی مستقیم به آن نگاه کنیم، چشم توان دیدنش را ندارد. بنابراین، شدت و فراوانیِ ظهور یک حقیقت میتواند خود باعث پنهان ماندن آن شود.
جواب ذکر تفاوت ها صفحه 85 فلسفه دوازدهم انسانی
با توجه به آنچه از حکمت مشّاء و اندیشههای فارابی و ابنسینا و نیز از حکمت اشراق و اندیشهٔ شیخ اشراق بیان شد، دو تفاوت اصلی این دو حکمت را بیان کنید.
پاسخ:
۱– تفاوت در روش شناخت: حکمت مشّاء برای رسیدن به حقیقت، بیشتر بر عقل، استدلال و برهان تکیه دارد؛ اما حکمت اشراق علاوه بر برهان عقلی، کشف و شهود و سیر و سلوک درونی را نیز در شناخت حقیقت مؤثر میداند.
۲– تفاوت در شیوهٔ رسیدن به حقیقت: فیلسوف مشّائی بیشتر با تفکر و استدلال عقلی به شناخت حقیقت میپردازد؛ ولی فیلسوف اشراقی تلاش میکند یافتههای عقلی را با شهود قلبی همراه کند و یافتههای شهودی را نیز با استدلال و برهان توضیح و اثبات نماید.
جواب به کار ببندیم صفحه 86 فلسفه دوازدهم انسانی
۱) میان نامگذاری فلسفه سهروردی به «اشراق» و استفاده از مفهوم «نور» به جای «وجود» چه رابطهای هست؟
پاسخ: میان «اشراق» و «نور» ارتباط مستقیمی وجود دارد؛ زیرا اشراق به معنای تابش و روشنشدن است و سهروردی رسیدن به حقیقت را تنها با استدلال عقلی نمیداند، بلکه نور معرفت و شهود قلبی را نیز لازم میداند. همچنین «مشرق» محل طلوع نور است و در اندیشه او نمادی از عالم نور و فرشتگان است.
۲) آیا فلسفه اشراق سهروردی از فلسفه خارج و وارد عرفان شده یا همچنان فلسفه باقی مانده است؟
پاسخ: فلسفه اشراق همچنان فلسفه است؛ زیرا در آن از استدلال و برهان عقلی استفاده میشود و درباره حقیقت هستی و احکام آن بحث میکند. البته در کنار عقل، شهود و سیر و سلوک نیز در آن اهمیت دارد.