کارگاه متن پژوهی درس یک فارسی 12
جواب کارگاه متن پژوهی درس اول فارسی دوازدهم
جواب قلمرو زبانی درس اول فارسی دوازدهم – صفحه 15
۱– جدول زیر را به کمک متن درس کامل کنید.
جواب:
۲) سه واژه در متن درس بیابید که همآوای آنها در زبان فارسی وجود دارد.
جواب:
قربت: نزدیکی / غربت: دوری
صبا : بادی که از شمال شرقی میوزد / سبا : نام سرزمینی که بلقیس پادشاه ان بود
حیات : زندگی / حیاط : صحن خانه
۳–از متن درس برای کاربرد هر یک از حروف زیر، سه واژه مهم املایی بیابید و بنویسید.
جواب:
ح: مفرح – فاحش – تحیر
ق: فایق – قربت – مستغرق
ع: خلعت – عصاره – عاکفان
۴- در عبارت زیر، نقش دستوری ضمایر متصل را مشخص کنید.
بوی گُلم چنان مست کرد مه دامنم از دست برفت.
جواب:
«-َم» در بوی گُلم: نقش مفعول (بوی گل، مرا)
«-َم» در دامنم: نقش مضاف الیه (دامن از دست من برفت)
۵– در متن درس، نمونه ای برای کاربرد هریک از انواع حذف (لفظی و معنایی) بیابید.
جواب:
حذف به قرینهٔ لفظی:
«طاعتش موجب قربت است و به شکر اندرش مزید نعمت.»
در عبارت «به شکر اندرش مزید نعمت»، فعل است حذف شده است؛ زیرا در جملهٔ قبل آمده است.
(به شکر اندرش مزید نعمت است.)
حذف به قرینهٔ معنایی:
«بنده همان بِه (است) که ز تقصیر خویش / عذر به درگاه خدای آورد.»
در این بیت، فعل است حذف شده و از معنی جمله قابل دریافت است.
جواب قلمرو ادبی درس اول فارسی دوازدهم – صفحه 16
۱– واژههای مشخصشده، نماد چه مفاهیمی هستند؟
ای (مرغ سحر)! عشق ز (پروانه) بیاموز / کان سوخته را جان شد و آواز نیامد
جواب:
مرغ سحر: نماد عاشق و عارفِ دروغین، مدّعی و بیخبر از حقیقت عشق است.
پروانه: نماد عاشق و عارفِ راستین، واقعی و فداکار در راه عشق است.
۲– با توجه به عبارتهای زیر به پرسشها پاسخ دهید.
«باران رحمت بیحسابش همه را رسیده و خوان نعمت بیدریغش همه جا کشیده.»
«فراش باد صبا را گفته تا فرش زمرّدین بگسترد و دایۀ ابر بهاری را فرموده تا بنات نبات در مهد زمین بپرورد.»
الف) آرایههای مشترک دو عبارت را بنویسید.
جواب:
- تشبیه: در ترکیبهایی مانند «باران رحمت»، «خوان نعمت»، «فراش باد صبا»، «دایۀ ابر بهاری»، «بنات نبات» و «مهد زمین» به کار رفته است.
- سجع متوازی: در واژههای «رسیده و کشیده» و «بگسترد و بپرورد» دیده میشود.
ب) قسمت مشخصشده بیانگر کدام آرایهٔ ادبی است؟
جواب:
- فرش زمرّدین: استعاره از سبزهها و گلهای زمین است؛ زیرا زمین به فرشی سبز و ارزشمند تشبیه شده است.
جواب قلمرو فکری درس اول فارسی دوازدهم – صفحه 16 و 17
۱– معنی و مفهوم عبارتهای زیر را به نثر روان بنویسید.
🔹 عاکفان کعبۀ جلالش به تقصیرِ عبادت معترف که: ما عَبَدناکَ حَقَّ عِبادَتِکَ.
جواب: عابدان به کوتاهی خود در عبادت اعتراف میکنند و میگویند: ما تو را آنگونه که شایسته است، پرستش نکردهایم.
🔹 یکی از صاحبدلان سر به جَیبِ مراقبت فرو برده بود و در بحرِ مکاشفت مستغرق شده.
جواب: یکی از عارفان در حالت تفکر و کشف و شهود عرفانی فرو رفته بود.
۲– مفهوم کلّی مصراعهای مشخصشده را بنویسید.
🔸 ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند / تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری
جواب: انسان باید برای کسب روزی تلاش کند و از یاد خدا غافل نشود.
🔸 چه غم دیوار امت را که دارد چون تو پشتیبان؟ / چه باک از موج بحر آن را که باشد نوح کشتیبان؟
جواب: وجود پیامبر به عنوان پشتیبان و راهنما، موجب آرامش و امنیت امت است.
🔸 گر کسی وصف او ز من پرسد / بیدل از بینشان چه گوید باز؟
جواب: ناتوانی عاشق و عارف در بیان و توصیف عظمت و حقیقت معشوق.
۳– از کدام سطر درس، مفهوم بیت زیر قابل استنباط است؟
🔹 هیچ نقاشت نمیبیند که نقشی برکشد / وان که دید، از حیرتش کلک از بنان افکندهای
جواب: واصفان حلیۀ جمالش به تحیّر منسوب که: «ما عَرَفناکَ حَقَّ مَعرِفَتِکَ».