معنی و آرایه های ستایش فارسی دوازدهم
معنی ستایش فارسی دوازدهم – صفحه 10
۱– ملکا، ذکر تو گویم که تو پاکیّ و خدایی / نروم جز به همان ره که توام راهنمایی
بازگردانی: ای پروردگار! تنها تو را میستایم؛ زیرا تو پاک و شایسته پرستشی. من فقط در راهی گام برمیدارم که تو آن را به من نشان داده و هدایتم کردهای.
قلمرو زبانی:
- مَلِک: پادشاه، خداوند.
- ذکر: یاد کردن؛ در این بیت به معنای ستایش و یاد خداست.
- ملکا: ای پادشاه؛ «ای» حرف ندا و «ملکا» منادا است.
- ـَم در «توام»:
۱. مضافالیه (راهنمایِ من)
۲. متمم (راه را به من) - ذکر: نقش مفعول دارد.
- پاک، خدا و راهنما: نقش مسند دارند.
- این بیت از شش جمله تشکیل شده است.
قلمرو ادبی:
- ملکا استعارهای از خداوند است.
- این بیت تلمیح به آیات قرآن، بهویژه سورهٔ حمد دارد.
***
۲– همه درگاه تو جویم همه از فضل تو پویم / همه توحید تو گویم که به توحید سزایی
بازگردانی: همیشه درِ رحمت تو را میجویم و تنها خواهان لطف و بخشش تو هستم. همواره یگانگی تو را بر زبان میآورم؛ زیرا فقط تو شایسته یکتاپرستی هستی.
قلمرو زبانی:
- همه: در اینجا به معنی فقط و تنها.
- فضل: بخشش، کرم و لطف.
- پوییدن: جستوجو کردن، حرکت برای رسیدن به هدف یا به دست آوردن چیزی.
- که: به معنی زیرا.
- سزا: شایسته و لایق.
- درگاه: آستان و پیشگاه.
- بیت شامل چهار جمله است.
- همه: نقش قید دارد.
- درگاه و توحید: نقش مفعول دارند.
- سزا: نقش مسند دارد.
قلمرو ادبی:
- میان جویم، پویم و گویم آرایهٔ جناس ناقص اختلافی دیده میشود.
- واژههای همه، تو و توحید دارای آرایهٔ تکرار هستند.
- عبارت «همه توحید تو گویم» به آیهٔ «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» اشاره دارد.
- عبارت «همه درگاه تو جویم» نیز تلمیح به آیهٔ «إِیّاکَ نَعْبُدُ وَإِیّاکَ نَسْتَعِینُ» است.
***
۳– تو حکیمی تو عظیمی تو کریمی تو رحیمی / تو نمایندهٔ فضلی تو سزاوار ثنایی
بازگردانی: تو دانا، بزرگ، بخشنده و بسیار مهربان هستی. تو سرچشمه و جلوهٔ بخشش هستی و سزاوار هرگونه ستایش و سپاسی.
قلمرو زبانی:
- حکیم: دانای کامل و درستکردار.
- عظیم: بسیار بزرگ و والا.
- کریم: بسیار بخشنده و از صفات خداوند.
- رحیم: بسیار مهربان.
- نماینده: آشکارکننده و نشاندهنده.
- فضل: بخشش و کرم.
- ثنا: ستایش و سپاس.
- این بیت از شش جمله تشکیل شده است.
- ی در پایان واژهها، صورت کوتاهشدهٔ فعل هستی است.
قلمرو ادبی:
- تکرار صدای «ی» باعث ایجاد واجآرایی شده است.
- واژههای حکیم، عظیم، کریم و رحیم آرایهٔ مراعات نظیر دارند.
- تکرار واژهٔ تو آرایهٔ تکرار را پدید آورده است.
- مصراع نخست با اشاره به صفات الهی، تلمیحی به آیات قرآن دارد.
***
۴– نتوان وصف تو گفتن که تو در فهم نگنجی / نتوان شِبه تو گفتن که تو در وهم نیایی
بازگردانی: نمیتوان تو را آنگونه که شایسته است توصیف کرد؛ زیرا عقل و فهم انسان توان درک حقیقت تو را ندارد. همچنین هیچ موجودی را نمیتوان همانند تو دانست؛ چون در خیال و تصور انسان نمیگنجی.
قلمرو زبانی:
- شِبه: مانند، همانند، همتا.
- وهم: خیال، پندار، تصور.
- وصف و شِبه: نقش مفعول دارند.
- فهم و وهم: نقش متمم دارند.
قلمرو ادبی:
- فهم و وهم: آرایهٔ جناس ناقص اختلافی.
- تکرار صدای «ن» باعث ایجاد واجآرایی شده است.
- مصراع دوم تلمیح به آیهٔ «لَیسَ کَمِثلِهِ شَیءٌ» دارد.
- واژههای تو و گفتن دارای آرایهٔ تکرار هستند.
***
۵– همه عزّی و جلالی، همه علمی و یقینی / همه نوری و سروری، همه جودی و جزایی
بازگردانی: تمام وجود تو سرشار از بزرگی، شکوه، دانایی، یقین، روشنایی، شادی، بخشندگی و پاداش نیک است.
قلمرو زبانی:
- عزّ: ارجمندی، سربلندی، بزرگی.
- جلال: شکوه، بزرگواری و عظمت.
- یقین: اطمینان کامل، بیشک بودن.
- سرور: شادی و خوشحالی.
- جود: بخشندگی، سخاوت.
- جزا: پاداش نیکی.
- این بیت از هشت جمله تشکیل شده است.
- همه: نقش قید دارد.
- عزّ، جلال، علم، یقین، نور، سرور، جود و جزا: همگی نقش مسند دارند.
- ی در پایان واژهها، شکل کوتاهشدهٔ فعل هستی است.
قلمرو ادبی:
- واژههای عزّ، جلال، علم، یقین، نور، سرور، جود و جزا دارای آرایهٔ تناسب (مراعات نظیر) هستند.
- تکرار مصوت «ی» سبب ایجاد واجآرایی شده است.
- واژهٔ همه آرایهٔ تکرار دارد.
- عزّ و جلال تلمیحی به عبارت «یا ذَاالجَلالِ وَالإِکرام» است.
- عبارت «همه نوری» به آیهٔ «اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ» اشاره دارد.
***
۶– همه غیبی تو بدانی، همه عیبی تو بپوشی / همه بیشی تو بکاهی، همه کمّی تو فزایی
بازگردانی: تو از همه رازهای پنهان آگاهی و همه عیبهای بندگان را میپوشانی. کم و زیاد شدن هر چیز نیز به اراده و قدرت تو انجام میشود.
قلمرو زبانی:
- بکاهی: کم کنی.
- فزایی: افزایش دهی.
- این بیت از چهار جمله به شیوهٔ بلاغی تشکیل شده است.
- غیب، عیب، بیش و کم: همگی نقش مفعول دارند.
قلمرو ادبی:
- غیب و عیب: آرایهٔ جناس ناقص اختلافی.
- بیش و کم و نیز بکاهی و فزایی: آرایهٔ تضاد.
- مصراع نخست تلمیح به آیات قرآن دربارهٔ غیبدانی (عَلّامُ الغُیوب) و عیبپوشی (سَتّارُ العُیوب) خداوند دارد.
- مصراع دوم به آیهٔ «تُعِزُّ مَن تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَن تَشاءُ» اشاره دارد.
- واژههای همه و تو دارای آرایهٔ تکرار هستند.
***
۷– لب و دندان سنایی همه توحید تو گوید / مگر از آتش دوزخ بُوَدش روی رهایی
بازگردانی: سنایی با تمام وجود یگانگی تو را میستاید، به این امید که از آتش و عذاب دوزخ نجات پیدا کند.
قلمرو زبانی:
- مگر: امید است، شاید.
- روی: به معنی امکان، چاره.
- ـش در بُوَدش به معنی برای او است، نقش متمم دارد و مرجع آن سنایی است.
- این بیت از دو جمله تشکیل شده است.
قلمرو ادبی:
- لب و دندان و نیز آتش و دوزخ آرایهٔ تناسب دارند.
- لب و دندان مجاز از تمام وجود است.
- روی دارای ایهام است:
- چاره و امکان.
- چهره (که با «لب و دندان» تناسب دارد).
- مصراع دوم تلمیح به آیهٔ «وَ قِنا عَذابَ النّار» دارد.
- آتش مجاز از عذاب است.
- سنایی تخلّص شاعر است.
- مگر نیز دارای ایهام است:
- امید است.
- شاید.