درس شانزدهم فارسی نهم
واژه یا کلمه چیست؟
واژه یا کلمه کوچکترین واحد معنا دار زبان است که قابلیت تقسیم شدن به اجزای کوچکتر (تکواژ) را دارد.
از لحاظ ساختار , کلمات به چهار دسته زیر تقسیم میشوند:
- ساده
- مشتق
- مرکب
- مشتق مرکب
1 – واژه های ساده
این واژه ها از یک تکواژ معنا دار ساخته شده اند که قابلیت تقسیم شدن به اجزای کوچکتر را ندارند.
مانند: خوب , هوش , کتاب
2 – واژه های مشتق
واژه های که از یک تکواژ معنا دار و یک یا چند تکواژ معنا ساز ساخته شده اند , واژه های مشتق نامیده میشوند.
این تکواژ های معنا ساز میتواند : پیش وند , میان وند و پس وند باشد.
مثال: بی ادب
بی ( پیش وند معنا ساز ) + ادب ( تکواژ معنا دار )
نوت:
در ساختمان واژه , علامت های جمع , تر , ترین و ی نکره , جز وند ها نستند و به حساب نمی آیند.
ی مصدری , جز معنا ساز است.
3 – واژه های مرکب
واژه های مرکب عبارت از واژه های هستند که از ترکیب دو یا چند تکواژ معنادار با یکدیگر ساخته شده اند. و در آنها از تکواژ های معناساز استفاده نشده باشد.
مثال: کتابخانه
کتاب (تکواژ معنادار) + خانه (تکواژ معنادار)
4 – واژههای مشتق مرکب:
تعریف: این دسته از ترکیبِ شرایطِ دو دسته بالا حاصل میشود؛ یعنی هم جزءِ پایهٔ آن مشتق است و هم با افزودنِ وند یا ترکیب با واژهٔ دیگر، معنایش تغییر کرده یا گسترش یافته است. در واقع، ابتدا روی یک واژه وند اضافه شده (مشتق) و سپس این واژهٔ حاصل، با واژهٔ دیگری ترکیب شده (مرکب) یا خودِ آن واژهٔ مشتق، دوباره مورد اشتقاق قرار گرفته است.
مثال:
باغبانباشی: (باغ + ـبان + باشی)؛ ابتدا «باغبانی» مشتق شده، سپس «باشی» به آن اضافه شده است. (یک نوع منصب یا رتبه)
ناشناسنامه: (نا + شناس + ـنامه)؛ ابتدا «ناشناس» مشتق شده (با پیشوند «نا»)، سپس «نامه» به آن اضافه شده است.
ورزشکارانه: (ورزش + ـکار + ـانه)؛ ابتدا «ورزشکار» مشتق شده، و سپس پسوند «ـانه» به آن افزوده شده است.
جواب خودارزیابی درس 16 فارسی نهم – صفحه 121
1 – چرا شاعر میگوید: انسان باید دشمن هم داشته باشد؟
پاسخ:
دوستان همواره سعی می کنند یکدیگر را تایید کنند و همین تایید و تصدیق دوستانه سبب می شود که خیلی از ایرادها و نقص های فرد پنهان بماند، اما دشمنان به هر دلیلی نکاتی را یادآوری می کنند که سبب می شود غروب کاذب فرد شکسته شده و متوجه نقص های خود شود و برای رفع عیب هایش تلاش کند .
2 – چرا پول, ارباب بدی است ولی خدمتگزار خوبی است؟
پاسخ:
اگر ثروت و پول بر انسان حاکم باشد، آگاهی و معرفت را از انسان خواهد گرفت و انسان را به هر سمت و سویی خواهد کشاند. انسان باید پول و ثروت را در اختیار خود بگیرد و در جهت خوب و مثبت به کار بگیرد و حاکم و فرمانروای پول خود باشد .
3 – اگر شما به جای شاعر بودید ، برای دوستانتان چه آرزوهای دیگری داشتید؟
پاسخ:
به عنوان مثال: سعادت دوستانم را در دنیا و آخرت آرزو می کردم. همچنین آرزو می کردم که همه دوستانم عاقبت بخیر شوند. (شما هم می توانید به همین گونه نظر خودتان را درباره دوستانتان بنویسید.)
جواب فعالیت های نوشتاری درس 16 فارسی نهم – صفحه 122
1 – برای هر واژه, دو هم خانواده بنویسید و در جدول قرار دهید.
پاسخ:
| غره | مغرور | غرور |
| اعتماد | معتمد | تعهد |
| احساس | حس | محسوس |
| اعتراض | معترض | عرضه |
2 – یکی از بند های درس را که بیشتر می پسندید انتخاب کنید و دلیل انتخاب خود را توضیح کنید.
پاسخ:
من جمله « همچنین، برایت آرزومندم صبور باشی نه با کسانی که اشتباهات کوچک میکنند که این کار ساده ای است بلکه با کسانی که اشتباهات بزرگ میکنند » را انتخاب نموده ام.
دلیل انتخابم: به خاطر اینکه به شخصیت انسان شکل دیگری میدهد و روحیه گذشت را تقویت میکند.
3 – ساخت هر واژه را مشخص کنید.
پرنده , دشمن , شادمان , خدمتگذار , هواپیما , سردبیر , راه آهن , تعمیرگاه , نی زار , آبراه , فکر , ساده , آرزومند
پاسخ:
| مرکب | مشتق | دشمن |
| آبراه | پرنده | فکر |
| خدمتگذار | شادمان | ساده |
| هواپیما | تعمیرگاه | |
| سردبیر | نی زار | |
| راه آهن | آرزومند |