فصل سوم علوم هفتم
فصل سوم علوم تجربی پایه هفتم با عنوان «اتمها، الفبای مواد» یکی از مهم ترین و پایهایترین مباحث این درس است. در این فصل با ساختار اتم ها و نقش آن ها در تشکیل مواد مختلف آشنا می شویم. درک درست این مفاهیم به دانش آموزان کمک میکند تا بهتر بتوانند ویژگی های مواد اطرافشان را بشناسند و به مباحث پیشرفته تر علوم علاقه مند شوند. با استفاده از فیلم آموزشی و جزوه کامل این فصل، دانش آموزان میتوانند به راحتی مفاهیم را یاد گرفته و با جواب تمرین ها و حل سوالات، دانش خود را تثبیت کنند. این روش یادگیری باعث می شود مباحث سخت و پیچیده برای دانشآموزان قابل فهم و جذاب شود و آن ها را در مسیر موفقیت تحصیلی همراهی کند.
علوم هفتم فصل 3
اتم چیست؟
اتمها، کوچکترین واحدهای سازنده مواد هستند که خواص شیمیایی و فیزیکی آنها را تعیین میکنند. درک ساختار و ویژگیهای اتمها نه تنها به ما کمک میکند تا دنیای اطراف خود را بهتر بشناسیم، بلکه اساس علم شیمی و فیزیک را نیز تشکیل میدهد.
یک اتم دارای یک هسته مرکزی است که توسط یک یا چند الکترون با بار منفی احاطه شده است. هسته دارای بار مثبت است و حاوی یک یا چند ذره نسبتا سنگین است که به نام پروتون و نوترون یاد میشوند.اتم ها کنار همدیگر قرار میگیرند و ماده را میسازند. هر ماده از یک یا چند نوع اتم تشکیل شده است.
گلوله های کروی؛ مدلی برای نمایش ترکیب ها، عنصرها و اتم ها
بعضی از موادی که در زنده گی روزمره از آنها استفاده میکنیم از یک اتم ساخته شده اند. مثل سیم های مسی که فقط از اتم های مس ساخته شده است.ولی بقیه مواد های طبیعی و مصنوعی مورد استفاده در زنده گی روزمره ما از قبیل خوراکی , پوشاک , دارو , چوب و… از چند نوع اتم تشکیل شده اند. مثلا آب از دو نوع اتم ( هیدروژن و اوکسیژن ) تشکیل شده است.این واحد های سازنده کوچک را مولکول میگویند.
مولکول چیست؟
مولکول مجموعه دو یا چند اتم را گویند که توسط پیوند های شیمیایی با هم اتصال یافته اند. مولکول کوچکترین واحد یک ماده میباشد که ترکیب و خواص آن ماده را حفظ میکند. مولکول ها اساس شیمی را تشکیل می دهند.
مثلا: یک مولکول آب
در علوم هفتم درس 3 مبحث مهم عنصر و انواع آنرا نیز مورد مطالعه قرار خواهید داد.
علوم هفتم عنصر چیست
عنصر ماده خالصی است که با هیچ وسیله فیزیکی یا شیمیایی به مواد سادهتر تجزیه نمیشود. یک عنصر از اتم های مشابه تشکیل شده است, مثلا عنصر کربن .
عناصر به فلزات، نافلزات و ترکیبی طبقه بندی می شوند.
عنصر فلزی
عنصر فلزی عنصری است که یون های مثبت تشکیل می دهد و دارای پیوندهای فلزی است.
عنصر غیر فلزی
غیر فلزات به آن دسته عناصری گفته میشوند که فاقد تمام صفات فلزات هستند.
غیر فلزات عایق خوب برای گرما و برق هستند. بیشتر عناصر غیر فلزی گاز و گاهی مایع هستند. و برخی شان در دمای اتاق جامد هستند مثل: کربن , گوگرد و فسفر.
عناصر ترکیبی
آن دسته از عناصر شیمیایی میباشد خواص فزیکی و شیمیایی آنها بین فلزات و غیر فلزات قرار میگیرد. بور، ژرمانیوم، سیلیکون، آنتیموان، آرسنیک، تلوریم و پولانیوم هفت متالوئید (عناصر ترکیبی) شناخته شده هستند.
مبحث مهم دیگری که در علوم هفتم فصل 3 با آن آشنا میشوید ترکیب میباشد.
ترکیب چیست
زمانیکه دو عنصر یا بیشتر با یکدیگر به طور شیمیایی و با نسبت جرمی مشخصی ترکیب شوند، فرآورده حاصل را به عنوان «ترکیب» (Compound) یاد میکنند, زمانیکه دو تا عنصر با هم یکجا میشوند یک ماده جدید با خواص جدید را میسازند.مثلا آب یک نوع ترکیب است که از یکجا شدن دو عنصر گازی اکسیژن و هیدروژن بوجود میاید و ماده جدید یعنی آب را با حالت مایع میسازند.
چند ترکیب نام ببرید علوم هفتم
آب، نمک خوراکی، الکل، اسید استیک، اسید سولفوریک، آمونیاک، متان، اکسید نیتروژن، مونوکسید کربن و دی اکسید کربن نمونه هایی از ترکیبات میتواند باشد.
آیا اتم ها از ذره های ریزتری ساخته شده اند؟
ما قبلا گفتیم که اتم ها به تعداد معین ذرات تشکیل دهنده ماده میباشد. اتم ها نیز از ذره های متفاوت و کوچک تری به نام الکترون، پروتون و نوترون ساخته شده اند. تعداد الکترون ها، پروتون ها و نوترون ها در اتم های متفاوت یکسان نیست.
حجم کمتر یا بیشتر؟
مواد به سه حالت جامد و مایع و گاز پیدا میشود. جامدات دارای شکل و حجم مشخص و معین است. مایعات دارای حجم معین و شکل نا مشخص است که شکل ظرف ریخته شده در آن را میگیرد. در گازات حجم و شکل هر دو نامعین و نامشخص است.گازها در مقایسه با جامدات و مایعات حجم بیشتری دارند.
نکته: به دلیل قرار گیری شل اتم ها در مایعات و گازها، این هر دو حالت ماده شکل خاصی ندارند و شکل ظرف به خود می گیرند.
مدل ذرات توضیح می دهد که چرا 1 کیلوگرم گاز حجمی بسیار بزرگتر از 1 کیلوگرم ماده جامد دارد. این به این دلیل است که بین ذرات یک گاز فضای خالی وجود دارد، در حالی که در یک ماده جامد، آنها به شدت در کنار هم قرار دارند. پس به دلیل فضای خالی و فاصله بین ذرات گازات میتوان تا اندازه آن را متراکم کرد و حجمش را کاهش داد.
نتیجه گیری
در پایان، شناخت دقیق اتم ها و مواد نه تنها به دانش آموزان کمک میکند تا درس علوم را بهتر یاد بگیرند، بلکه پایهای قوی برای مطالعات علمی آینده آن ها فراهم می آورد. استفاده از فیلم آموزشی، جواب تمرین ها و حل سوالات به عنوان ابزار های مکمل آموزشی، یادگیری را سادهتر و موثرتر میکند. توصیه می شود دانشآموزان پس از مطالعه، تمرینات را حل کنند و سوالات مطرح شده را با دقت بررسی کنند تا به درک عمیق تری از مفاهیم دست یابند. این فصل، شروع یک مسیر علمی هیجان انگیز است که با تمرین و پیگیری می توان به بهترین نتایج رسید.
جواب فعالیت های فصل 3 علوم هفتم
جواب فصل سوم علوم هفتم
فعالیت صفحه 20 علوم هفتم
1 – با توجه به شکل های زیر به پرسش های مطرح شده، پاسخ دهید:
الف) مشخص کنید که هر یک از شکلها نشان دهنده ساختار اتمی کدام یک از مواد زیر است: «عنصر فلز، عنصر نافلز و ترکیب»
پاسخ:
شکل (۱): عنصر نافلز
شکل (۲): ترکیب
شکل (۳): عنصر فلز
ب) یک تعریف مناسب برای ترکیب ارائه کنید.
پاسخ: مادهای که از پیوند دو یا چند نوع اتم به وجود میآید، ترکیب نام دارد.
۲- پیشبینی کنید موادی که مصرف میکنیم یا با آنها سروکار داریم، عنصرند یا ترکیب. برای پیشبینی خود دلیل بیاورید.
پاسخ موادی که ما مصرف میکنیم بیشتر آنها ترکیب هستند چون هزاران ترکیب و حدود 110 عنصر وجود دارد. بنابراین، ترکیبات بیش از عناصر وجود دارد. و این عناصر به راحتی با همدیگر پیوند تشکیل داده و ترکیب ها را میسازند.