درس هشتم دینی یازدهم ریاضی و تجربی
احیای ارزشهای راستین – درس 8 دینی یازدهم
این درس به بررسی چگونگی اقدامات امامان معصوم (ع) در شرایط سخت پس از رحلت پیامبر (ص) برای حفظ و احیای ارزشهای اصیل اسلامی میپردازد.
پیشبینی امیرالمؤمنین (ع):
امام علی (ع) با درک عمیق از وقایع و رفتار مسلمانان، آیندهای نابسامان را پیشبینی میکردند و در سخنرانیهای متعدد، مردم را نسبت به عواقب اعمالشان بیم میدادند. ایشان فرمودند:
«به زودی پس از من، زمانی فرا میرسد که در آن زمان، چیزی پوشیدهتر از حق و آشکارتر از باطل و رایجتر از دروغ بر خدا و پیامبرش نباشد. نزد مردم آن زمان، کالایی کم بهاتر از قرآن نیست، وقتی که بخواهد به درستی خوانده شود و کالایی رایجتر و فراوانتر از آن نیست، آنگاه که بخواهند به صورت وارونه و به نفع دنیاطلبان معنایش کنند. در آن ایام، در شهرها، چیزی ناشناختهتر از معروف و خیر و شناخته شدهتر از منکر و گناه نیست.»
ایشان همچنین هشدار دادند که در آن شرایط، تشخیص راه رستگاری تنها با شناسایی پشتکنندگان به صراط مستقیم، وفاداری به قرآن با شناخت پیمانشکنان، و پیروی از قرآن با شناخت فراموشکنندگان آن ممکن است. راه حل نهایی، رجوع به اهل آن (ائمه معصومین) است که نظر و حکمشان نشاندهنده دانش آنهاست و هرگز با دین مخالفت نمیکنند و در آن اختلاف نمیورزند.
مبارزه ائمه (ع) با حاکمان:
با وجود هشدارهای امام علی (ع)، آنچه ایشان پیشبینی کرده بودند، رخ داد و بنیامیه و سپس بنیعباس بر مسلمانان حاکم شدند و جامعه اسلامی را به دوران جاهلیت بازگرداندند. اما ائمه اطهار (ع) با وجود این شرایط سخت، دست از تلاش برنداشتند و به اشکال گوناگون با حاکمان مبارزه کردند و آموزههای راستین قرآن و پیامبر (ص) را به جامعه عرضه نمودند. تلاشهای ایشان را میتوان در دو حوزه بررسی کرد:
الف) اقدامات مربوط به مرجعیت دینی:
تعلیم و تفسیر قرآن کریم: در حالی که حاکمان، افراد فاقد صلاحیت را برای تفسیر قرآن مطابق با اندیشههای باطل خود به کار میگرفتند، امامان (ع) در هر فرصتی، معارف الهی قرآن را بیان کرده و رهنمودهای آن را روشن میساختند تا مشتاقان بتوانند از این کتاب آسمانی بهرهمند شوند.
حفظ سخنان و سیره پیامبر (ص): پس از ممنوعیت حدیثنویسی، امیرالمؤمنین (ع) و حضرت فاطمه (س) این ممنوعیت را نادیده گرفتند و سخنان پیامبر (ص) را به فرزندان و یاران خود آموختند و بر انتقال آن به نسلهای بعد تأکید کردند.
حدیث سلسله الذهب: در مسیر اجباری سفر امام رضا (ع) به مرو، ایشان در نیشابور حدیثی را نقل کردند که از پدران بزرگوارشان تا پیامبر (ص) و از خداوند نقل شده بود: «کلمه لا اله الا الله حصنی فمن دخل حصنی امن من عذابی؛ به شرطهای آن، و من از جمله شرطهای آن هستم.» این حدیث نشاندهنده توالی انتقال احادیث از امامان معصوم (ع) به یکدیگر و اهمیت ولایت در کنار توحید است و به دلیل توالی نامهای ائمه (ع)، به «سلسله الذهب» (زنجیره طلایی) مشهور شد.
تبیین معارف اسلامی متناسب با نیازهای نو: با گسترش سرزمینهای اسلامی، پرسشهای جدیدی در زمینههای مختلف پدید آمد. ائمه (ع) با تکیه بر علم الهی خود، به این پرسشها پاسخ میدادند و مسلمانان را از دانش خود بهرهمند میساختند. ثمره این تلاشها، نگارش کتابهای بزرگی چون نهج البلاغه (از امام علی (ع)) و صحیفه سجادیه (از امام سجاد (ع)) بود.
ب) مجاهده در راستای ولایت ظاهری:
امامان (ع) به دو دلیل اصلی با حاکمان غاصب مبارزه میکردند:
وظیفه الهی رهبری: خداوند، رهبری و اداره جامعه را به آنان سپرده بود و لازم بود در صورت امکان، حاکمان غاصب را برکنار کرده و حکومتی اسلامی و عادلانه برپا کنند.
مقابله با ستم و قانونشکنی: حاکمان غاصب، قوانین اسلام را زیر پا میگذاشتند و به مردم ستم میکردند. امامان (ع) وظیفه داشتند با امر به معروف و نهی از منکر، از حقوق مردم دفاع کرده و مانع اجرای قوانین نادرست شوند.
اصول کلی امامان در مبارزه با حاکمان:
عدم تأیید حاکمان: امامان (ع)، هیچ یک از حاکمان غاصب را به عنوان جانشین برحق پیامبر (ص) تأیید نمیکردند، هرچند ممکن بود در مواردی که حاکمی طبق دستور اسلام عمل میکرد، آن مورد خاص را تأیید کنند، اما در غصب خلافت، همه را یکسان میدیدند.
معرفی خویش به عنوان امام بر حق: ائمه (ع) همواره خود را به عنوان جانشینان بر حق پیامبر (ص) معرفی میکردند تا مردم بدانند که تنها آنان وارثان حقیقی امامت هستند. (مانند سخنان امام صادق (ع) در روز عرفه).
انتخاب شیوههای درست مبارزه: امامان (ع) با توجه به شرایط زمان، شیوههای مبارزاتی خود را انتخاب میکردند تا هم تفکر اسلام راستین حفظ شود، هم بنای ظلم و جور سست گردد و هم روش زندگی آنان به نسلهای آینده معرفی شود. رفتار ائمه (ع) در طول ۲۵۰ سال، مانند مسیری واحد با فراز و نشیبهای گوناگون بود که همگی به یک هدف ختم میشد.
استفاده از تقیه: به دلیل خشونت و ستمگری حاکمان، پیروان ائمه (ع) با آزار و اذیت و شهادت روبرو میشدند. از این رو، ائمه (ع) بخش حساس اقدامات خود را در قالب تقیه (پنهانکاری) پیش میبردند تا ضمن ضربه زدن به دشمن، کمتر آسیب ببینند و ارتباطات مخفیانه با یاران خود را حفظ کنند.
وظیفه پیروان:
ما به عنوان پیرو و شیعه امامانی که جان خود را فدای نجات انسانها کردند، وظیفه داریم با عمل صالح، زینتبخش مکتب تشیع باشیم، نه مایه بدنامی آن. همانطور که امام صادق (ع) فرمودند: «مایه زینت ما باشید، نه مایه زشتی.»
جواب فعالیت های درس هشتم دینی یازدهم ریاضی و تجربی
جواب درس هشتم دینی یازدهم
تفکر در حدیث صفحه 99 دینی یازدهم
1 – با تأمل در سخنان امیرالمؤمنین علی (ع)، سه مورد از نشانههای بازگشت مسلمانان به دورهٔ جاهلیت را بیان کنید.
پاسخ:
الف) پنهان ماندن حق و آشکار شدن باطل، همراه با شایع شدن دروغگویی به نام خدا و پیامبر(ص)
ب) وارد کردن دروغ به مفاهیم دینی و تفسیرهای نادرست از آیات الهی
ج) کم اهمیت شدن کتابهای آسمانی و تغییر معنی آنها برای منافع ثروتمندان و قدرتطلبان
د) نادیده گرفتن کارهای خوب و افزایش گناه و فساد در جامعه
2 – برای نجات از گمراهی و تشخیص راه حق، امیرالمؤمنین چه پیشنهادی به مردم میدهد؟
پاسخ:
۱) افرادی که از راه حق رویگردان میشوند را تشخیص دهید
۲) برای پایبندی به پیمانتان با قرآن، نقض کنندگان عهد را شناسایی کنید
۳) کسانی که قرآن را به فراموشی سپرده اند را بشناسید تا قرآن را بشناسید
4) با مراجعه به قرآن و سخنان پیامبر(ص)، میتوانید گمراهان را تشخیص دهید
3 – فکر میکنید مصداق پیشنهاد امام علی چه کسانیاند؟
پاسخ: متوصل شدن به اهل بیت (ع) بهترین مصداق سخن امام علی (ع) است.
بررسی کنید صفحه 102 دینی یازدهم
در درس قبل با شرایط و مشکلات اجتماعی عصر ائمه آشنا شدیم. اکنون توضیح دهید که اقدام این بزرگواران، پاسخ گوی کدام یک از مشکلات آن دوره بوده است؟
پاسخ:
تلاش برای نگهداری سخنان و روشهای پیامبر(ص) باعث کاهش پیامدهای منع نوشتن احادیث شد. تبیین معارف اسلامی متناسب با نیازهای جدید * و *تفسیر و آموزش قرآن به کمشدن تحریف در مفاهیم اسلامی، جلوگیری از ساخت احادیث دروغین و تغییر حکومت پیامبر(ص) به نظام پادشاهی کمک کرد.
بررسی کنید صفحه 104 دینی یازدهم
سیره و روش امام حسن (ع) در صلح با معاویه و سیره و روش امام حسین (ع) در قیام علیه یزید را با یکدیگر مقایسه کنید و بگویید.
به نظر شما اگر امام حسن (ع) در زمان حکومت یزید زندگی می کرد، با یزید بیعت میکرد چرا؟
پاسخ:
خیر، زیرا امامان (ع) شیوهی برخورد با حاکمان را با توجه به شرایط زمانه انتخاب میکردند و برخلاف معاویه، یزید هیچکدام از امامان (ع) را برای ادامه حکومتش تحمل نمیکرد.
برنامه ریزی صفحه 105 دینی یازدهم
ائمهٔ اطهار از ما شیعیان خواسته اند به گونه ای زندگی کنیم که مایه زیبایی آنان باشیم؛ بگویید با چه برنامه ها و اقداماتی می توانیم به این هدف برسیم؟
پاسخ:
۱- پرهیز از توهین به مقدسات دیگر مذاهب اسلامی.
۲- رعایت رفتار های شایسته بر اساس آموزه های دینی و الهی.
۳- دوری از گناهان اخلاقی مانند دروغ و غیبت و تلاش برای کسب صفات نیکو.
چه چیزهایی ما را از این راه دور میکند؟
پاسخ:
بیوفایی در امانت، بدزبانی، گناهورزی و فاصله گرفتن از قرآن و اخلاق اهلبیت (ع).