درس هفدهم دینی یازدهم انسانی
زمینه های پیوند – درس 17 دین و زندگی یازدهم انسانی
خانواده: مقدسترین بنای اجتماعی
خانواده به عنوان مقدسترین نهاد اجتماعی، با پیوند زن و مرد شکل گرفته و با تولد فرزندان، کامل میشود. این پیوند، تجربه مادر و پدر بودن را برای زوجین به ارمغان میآورد و وظیفه پرورش نسل آینده را بر عهده آنان میگذارد.
شخصیت انسانی زن و مرد:
واژگانی چون “انسان”، “إنس”، “ناس” و “بنی آدم” در قرآن کریم، بدون در نظر گرفتن جنسیت، به هر دو جنس زن و مرد اطلاق میشود. حقیقت وجودی انسان را روح او تشکیل میدهد که نه مذکر است و نه مونث. زن و مرد، به عنوان اعضای یک نوع بشر، دارای ویژگیهای فطری یکسان و هدفی مشترک هستند: رسیدن به قرب الهی و بهشت جاودان.
نقشهای مکمل زن و مرد:
خداوند، زن و مرد را به گونهای آفریده که مکمل یکدیگر باشند. با وجود اشتراکات انسانی و هدف واحد، تفاوتهایی در خصوصیات جسمی و وظایف محوله به هر یک وجود دارد. این تفاوتها، که ناشی از حکمت خالق است، نیاز متقابل زن و مرد را در زندگی مشترک ایجاد میکند، بدون آنکه یکی بر دیگری برتری داشته باشد؛ چرا که برتری واقعی نزد خداوند، به تقواست.
به عنوان مثال، توانمندی عاطفی بالای زنان برای پرورش فرزندان با محبت مادری و قدرت جسمی بیشتر مردان برای تامین معاش خانواده، نمونههایی از این تفاوتها و نقشهای مکمل است که به ایجاد یک خانواده متعادل کمک میکند.
پایداری خانواده:
مهمترین عامل در پایداری خانواده، درک صحیح از مفهوم زوجیت و مکمل بودن یکدیگر و عمل بر اساس این درک است. غفلت از این موضوع، منجر به بیگانگی و جدایی در محیط خانه و در نهایت فروپاشی خانواده، حتی با کوچکترین تنش، میشود. اما درک متقابل نیازهای یکدیگر، موجب زندگی آرام و پوشاندن کاستیهای طرفین، همانند “لباس یکدیگر بودن” در تعبیر قرآنی، میشود.
اهمیت آموزش قبل از ازدواج:
به همین دلیل، هر جوان پیش از ازدواج، باید با شرکت در کلاسهای آموزشی، مطالعه کتب مناسب و بهرهگیری از راهنمایی مربیان مورد اعتماد، به درک درستی از ازدواج و زندگی خانوادگی دست یابد. آموزش قبل از ازدواج، یکی از کلیدهای اساسی موفقیت در تشکیل و تداوم یک زندگی خانوادگی موفق است.
آمادگی برای ازدواج
این بخش به تشریح آمادگیهای لازم برای ورود به مرحله ازدواج و تشکیل خانواده میپردازد. با رسیدن به سن بلوغ، فرد وارد مرحله مسئولیتپذیری شده و باید برای آینده خود و خانوادهای که تشکیل خواهد داد، برنامهریزی کند.
مهمترین برنامهها قبل از تشکیل خانواده:
- تقویت عفاف و پاکدامنی: حفظ پاکی و پرهیز از گناه در دوره حساس بلوغ تا ازدواج، راه رسیدن به سعادت خود و فرزندان را هموار میسازد. قرآن کریم نیز بر لزوم عفاف پیش از ازدواج تأکید دارد تا خداوند زندگی فرد را سامان بخشد و از روابط غیرشرعی، چه پنهان و چه آشکار، که زیان آن تا قیامت دامنگیر خواهد بود، پرهیز شود.
- مشخص کردن اهداف تشکیل خانواده: تعیین اهداف روشن برای تشکیل خانواده، در مسیر درست آن نقش بسزایی دارد.
- شناخت معیارها و شاخصهای همسر مناسب: انتخاب همسر بر اساس معیارهای صحیح و شناخت ویژگیهای فردی، اساس یک زندگی موفق را بنا مینهد.
- شناخت ویژگیهای روحی زن و مرد: درک تفاوتها و ویژگیهای روحی زن و مرد، به ایجاد تفاهم و تعادل در روابط کمک میکند.
اهمیت پاکدامنی قبل از ازدواج:
دوره بین بلوغ و ازدواج، یکی از حساسترین و ارزشمندترین دوران زندگی است. گذراندن این دوره با پاکی و پاکدامنی، به معنای ورود به زندگی مشترک بدون آلودگی به گناه است که سعادت فرد و نسلهای آینده را تضمین میکند.
هر جوانی به طور طبیعی خواستار ازدواج با فردی پاکدامن است. این خواسته، ایجاب میکند که خود فرد نیز این ویژگی را داشته باشد. نظام هستی بر پایه عدالت استوار است و اعمال ما، بازتابی از خود را در این دنیا و به طور کامل در سرای دیگر خواهد داشت.
پیشگیری بهتر از درمان:
در مسیر حفظ پاکدامنی، پیشگیری از وقوع گناه، بر درمان آن ارجحیت دارد. با توجه به گستردگی فساد و بهرهگیری مفسدان از دستاوردهای علمی برای رسیدن به اهداف شوم خود، باید با زیرکی، شجاعت روحی و توکل بر خداوند، راههای نزدیک شدن به گناه را مسدود کرد و در برابر وسوسههای شیطانی ایستادگی نمود.
توجه به اهداف ازدواج
در این بخش، به بررسی اهداف مهم ازدواج پرداخته میشود. شایسته است جوانان با تفکر و هوشمندی، اهداف تشکیل خانواده را در نظر گرفته و بر اساس آنها قدم در این مسیر بگذارند.
اهداف ازدواج از دیدگاه متون دینی:
- پاسخ به نیاز جنسی: اولین و ابتداییترین زمینه ازدواج، نیاز جنسی زن و مرد است که پس از بلوغ آغاز شده و جاذبهای میان آنها ایجاد میکند. ازدواج و پاسخ صحیح به این نیاز، موجب آرامش روانی طرفین میشود.
- انس با همسر: علاوه بر نیاز جنسی، انسان نیازمند به همدم و همراه است. این نیاز، که پس از بلوغ آشکار میشود، حتی با برطرف کردن نیاز جنسی از راههای نامشروع، باز هم حس بیقراری و ناآرامی را به همراه دارد که تنها با حضور همسر برطرف میگردد. در برخی ازدواجهای ناموفق، عدم توجه به این نیاز همسر و رفتار غیرآرامشبخش، ریشه اصلی مشکل است. تجربیات روانشناختی نشان میدهد که توانایی زن در ایجاد آرامش بیشتر است و او مبدأ آرامش در خانواده محسوب میشود.
- رشد و پرورش فرزندان: خانواده بستر اصلی رشد و بالندگی فرزندان است و هیچ نهادی نمیتواند جایگزین آن شود. فرزند، ثمره پیوند زن و مرد و عامل تحکیم وحدت روحی آنهاست. پدر و مادر، دوام وجود خود را در فرزندان میبینند و از رشد و بالندگی آنها لذت میبرند. تربیت فرزندان، مسئولیتی سنگین و غیرقابل چشمپوشی است که تمام فعالیتهای والدین باید در جهت کمک به رشد و شکوفایی آنها تنظیم شود. هرگونه استعداد سرکوب شده فرزند به دلیل بیتدبیری والدین، در پیشگاه خداوند مجازات در پی دارد.
- رشد اخلاقی و معنوی: خانواده، بستر مناسبی برای رشد و تکامل اخلاقی انسان است. با تشکیل خانواده، جوانان زمینههای فساد را از خود دور کرده، مسئولیتپذیری را تجربه میکنند، مهر و عشق به همسر و فرزندان را پرورش میدهند و با گذشت، مدارا و تحمل سختیها، به درجات معنوی بالاتری دست مییابند. تربیت صحیح کودکان و رشد فضائل اخلاقی آنها نیز در خانواده رخ میدهد، به شرطی که والدین به مسئولیت خود آگاه بوده و آن را به درستی انجام دهند.
نکته مهم:
برای دستیابی به یک ازدواج موفق، که هم از جدایی جلوگیری کند و هم آرامش و خوشبختی را به ارمغان آورد، لازم است به هر چهار هدف توجه شود و هدف چهارم (رشد اخلاقی و معنوی) در مرتبه برتر قرار گیرد. صرفاً دنبال کردن هدف اول (پاسخ به نیاز جنسی) بدون توجه به اهداف دیگر، پس از مدتی منجر به بروز اختلافات، دوری روحی و روانی (طلاق عاطفی) و خستگی از زندگی خواهد شد. اما با در نظر گرفتن هر چهار هدف، محیطی آرامشبخش، سرشار از نشاط و لذت پدید خواهد آمد و اعضای خانواده تا پایان عمر با احساس رضایت در کنار یکدیگر زندگی خواهند کرد.
جواب فعالیت های درس 17 دینی یازدهم انسانی
جواب درس هفدهم دینی یازدهم انسانی
تدبر در قرآن صفحه 209 دینی یازدهم انسانی
1 – وَ مِنْ آیَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْکُنُوا إِلَیْهَا وَ جَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً إِنَّ فِی ذَلِکَ لَآیَاتٍ لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ [سورهٔ روم / ۲۱]
و از نشانههای خدا آن است که همسرانی از [نوع] خودتان برای شما آفرید تا با آنها آرامش یابید و میان شما «دوستی» و «رحمت» قرارداد. همانا در این مورد، نشانههایی است برای کسانی که تفکر میکنند.
۲– وَ اللَّهُ جَعَلَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْوَاجًا وَ جَعَلَ لَکُمْ مِنْ أَزْوَاجِکُمْ بَنِینَ وَ حَفَدَةً وَ رَزَقَکُمْ مِنَ الطَّیِّبَاتِ أَفَبِالْبَاطِلِ یُؤْمِنُونَ وَ بِنِعْمَتِ اللَّهِ هُمْ یَکْفُرُونَ [سورهٔ نحل / ۷۲]
و خداوند برای شما همسرانی از [نوع] خودتان قرار داد و از همسرانتان برای شما فرزندان و نوادگانی نهاد و از پاکیزهها به شما رزق و روزی داد. حال، آیا آنان به باطل ایمان میآورند و به نعمت الهی کفران میورزند؟
در این آیات تفکر کنید و به سؤالات پاسخ دهید.
۱- هدف از تشکیل خانواده چیست؟
پاسخ: آرامش روانی ، ایجاد مودت و رحمت، تداوم نسل و تربیت انسانهای صالح
۲- نوع نگاه اسلام به زن و مرد چگونه است؟
پاسخ: برابری در خلقت و کرامت انسانی، تکمیلکنندگی یکدیگر ، مسئولیتپذیری مشترک
۳- خداوند چه چیزهایی را به عنوان آیات و نشانه های خود معرفی کرده است؟
پاسخ: آفرینش همسران از جنس انسان، نهاد خانواده و پیوند عاطفی، روزیهای پاکیزه و نسل انسان
پاسخ تدبر در قرآن صفحه 215 درس 17 دینی یازدهم انسانی
با توجه به آیات صفحه ۲۰۹ پاسخ دهید:
برای اینکه آرامش ناشی از انس و هم صحبتی میان همسران پدید آید، قرآن کریم از آنان میخواهد که دو ویژگی در میان آنها تقویت شود. آن دو ویژگی کداماند؟
پاسخ: دوستی و محبت