درس سیزدهم دینی یازدهم انسانی
در انتظار ظهور – درس 13 دین و زندگی یازدهم انسانی
اعتقاد به منجی موعود، تنها یک باورِ حاشیهای در ادیان الهی نیست؛ بلکه هسته مرکزی امید و پویایی در تاریخ بشریت است. در اسلام، این باور با نام «مهدویت» شناخته میشود و نقشی کلیدی در ترسیم مسیر آینده جامعه ایمانی دارد.
۱. موعود در اسلام: حقیقت و حضور
همه مسلمانان بر این باورند که در آخرالزمان، منجی بشریت ظهور کرده و جهان را به نهایت عدل خواهد رساند. در حالی که اهل سنت بر اصالتِ مهدویِ منجی از نسل پیامبر (ص) و حضرت فاطمه (س) تأکید دارند، شیعیان با اتکا به روایات معصومین (ع) معتقدند که این منجی، دوازدهمین پیشوا و فرزند امام حسن عسکری (ع) است که با عنایت خداوند در غیبت به سر میبرد تا در زمان مقتضی، حکومت جهانی اسلام را برپا کند.
این باور به دو دلیل برای شیعه راهبردی است: نخست، به دلیل مشخص بودن هویت پدر و مادر ایشان، از انحرافات و ادعاهای دروغین جلوگیری میشود. دوم، باور به زنده بودن و حضور امام، پیوند معنوی عمیقی میان امام و پیروان ایجاد میکند؛ بهگونهای که مؤمنان با حس نظارت امام بر اعمالشان، در مسیر صلاح گام برمیدارند و از هدایتهای ایشان بهرهمند میشوند.
۲. مسئولیتهای منتظران: از معرفت تا قیام
در عصر غیبت که دوران فتنه و تردیدهاست، منتظران وظایف سنگینی بر عهده دارند:
تقویت معرفت و محبت: شناخت جایگاه امام و ویژگیهای حکومتی ایشان، سپری در برابر تردیدهاست. همانگونه که شناخت دلسوزی والدین، مهر فرزند را میافزاید، شناخت مهربانیِ امام نیز ایمان را به یقین کامل میرساند.
پیروی عملی از فرمانها: انتظار، «عمل» است، نه «نشستن». پیروِ حقیقی پیش از قیامِ امام، در عمل به احکام دین، پیروی از عالمان راستین و مقابله با طاغوت پیشقدم است.
آمادهباش برای یاری: منتظر، سربازی است که خود را برای برپایی عدالت آماده کرده است. کسانی که در زمان غیبت در صحنه نبرد حق علیه باطل حضور نداشته باشند، در روز ظهور به دلیل عدم آمادگی، دچار سرگشتگی خواهند شد.
جامعهشناسان پویایی شیعه را مرهون دو عامل میدانند: «گذشته سرخ» (الهام از حماسه عاشورا و روحیه شهادتطلبی) و «آینده سبز» (امید به ظهور و برقراری عدالت جهانی). هسته مرکزی یاران امام را جوانان و گروهی از زنان و مردان پیشتاز تشکیل میدهند که نماد تمدن نوین اسلامیاند.
۳. انتظار به مثابه برترین عمل
امیرالمؤمنین (ع) انتظار فرج را از محبوبترین کارها نزد خدا میداند. دعا برای ظهور، تجلیِ این باور است؛ دعایی که در آن از خداوند تقاضای «دولت کریمه» داریم؛ دولتی که در آن نفاق ریشهکن شده و اسلام عزیز میگردد و مؤمنان در آن رهبران و مروجانِ طاعتِ الهی خواهند بود.
۴. سیمای جامعه مهدوی؛ تحقق آرمان انبیا
حکومت جهانی امام عصر (عج)، نقطه پایانی بر تمامی مکاتب غیرالهی و شکستِ مستکبران است. در این جامعه، تمامی اهداف پیامبران محقق میشود:
عدالت گستری: ریشهکن شدن فقر و مساوات اقتصادی به گونهای که نیازمندی برای دریافت زکات باقی نمیماند.
آبادانی: زمین برکات و ذخایر خود را آشکار میکند و جهان به سرسبزی و خرمی میرسد.
شکوفایی عقل و علم: با لطف امام زمان (عج)، خردها کامل شده و بشر به اسرار و علوم هستی دست مییابد.
امنیت کامل: امنیتِ همهجانبه برای تمامی انسانها، در هر نقطه از جهان و در هر شرایطی.
رشد و کمال الهی: فراهم شدن بهترین بستر برای بندگی خدا و رسیدن به هدف غایی خلقت.
نتیجهگیری:
انتظار، پویاترین وضعیتی است که یک انسان میتواند در عصر غیبت داشته باشد. منتظرِ واقعی، با اصلاح خود و جامعه، نه تنها تماشاگرِ تاریخ نیست، بلکه با «گذشتهای سرخ» و «آیندهای سبز»، خود را به یکی از یاران و سازندگان تمدن بزرگ مهدوی تبدیل میکند.
جواب فعالیت های درس 13 دینی یازدهم انسانی
جواب درس سیزدهم دینی یازدهم انسانی
تدبر در قرآن صفحه 157 و 158 دینی یازدهم انسانی
قرآن کریم، در برخی از آیات دربارهٔ آیندهٔ زندگی انسانها در زمین سخن گفته و وعدههایی داده است. برخی از این آیات را در اینجا ذکر میکنیم تا با آینده جهان از دیدگاه قرآن آشنا شویم:
وَعَدَ اللّٰهُ الَّذینَ آمَنوا مِنکُم وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ لَیَستَخلِفَنَّهُم فِی الاَرضِ کَمَا استَخلَفَ الَّذینَ مِن قَبلِهِم وَ لَیُمَکِّنَنَّ لَهُم دینَهُمُ الَّذِی ارتَضیٰ لَهُم وَ لَیُبَدِّلَنَّهُم مِن بَعدِ خَوفِهِم اَمنًا یَعبُدونَنی لا یُشرِکونَ بی شَیئًا… [سورهٔ نور / ۵۵]
خداوند به کسانی از شما که ایمان آورده و عمل صالح انجام دادهاند، وعده داده است که آنان را جانشین در زمین قرار دهد، همان طور که قبل از آنان کسانی را جانشین قرار داد، و دینشان را که برای آنان پسندیده مستقر سازد و بیم و ترسشان را به امنیت مبدل سازد. [به گونهای که دیگر] مرا بپرستند و به من شرک نورزند.
وَ نُریدُ اَن نَمُنَّ عَلَی الَّذینَ استُضعِفوا فِی الاَرضِ وَ نَجعَلَهُم اَئِمَّةً وَ نَجعَلَهُمُ الوارِثینَ [سورهٔ قصص / ۵]
ما میخواهیم بر مستضعفان زمین، منت نهیم و آنان را پیشوایان [مردم] قرار دهیم و آنان را وارثان [زمین] قرار دهیم.
وَ لَقَد کَتَبنا فِی الزَّبورِ مِن بَعدِ الذِّکرِ اَنَّ الاَرضَ یَرِثُها عِبادِیَ الصّالِحونَ [سورهٔ انبیاء / ۱۰۵]
به راستی در زبور، پس از ذکر (تورات) نوشتهایم که زمین را بندگان شایسته من به ارث میبرند.
در این آیات بیندیشید و بگویید چه آیندهای برای هریک از موارد زیر بیان شده است؟
پاسخ:
۱- مومنین صالح: جانشینی الهی در زمین، پا بر جا شدن آیینشان و دگرگونی هراسشان به آرامش.
۲- مستضعفین: پیشوایان و وارثان زمین
۳- بندگان شایسته: به ارث بردن زمین
۴- دین حق: در سراسر دنیا استقرار مییابد
جواب تفکر در حدیث صفحه 161 دینی یازدهم انسانی
با توجه به توضیحات قبل، با تفکر در این حدیث بگویید ما چگونه میتوانیم امام زمان خویش را بشناسیم؟
پیامبر اکرم (ص)؛
مَن ماتَ وَ لَم یَعرِف اِمامَ زَمانِهٰ ماتَ میتَةً جاهِلِیَّةً
هر کس بمیرد و امام زمان خود را نشناسد، به مرگ جاهلی مرده است.
پاسخ:
آشنایی با امام زمان(عج) سبب زدوده شدن تردیدها و دودلیهای ایمانی میشود و فرد باایمان با اعتقادی استوار خود را برای ساخت آینده ای روشن آماده میسازد.
اندیشه و تحقیق صفحه 165 دینی یازدهم انسانی – درس 13
1 – از دیدگاه قرآن کریم، آیندهٔ تاریخ از آن چه کسانی است؟
پاسخ: حکومت جهانی به مؤمنان صالح میرسد و مستضعفان وارث زمین خواهند شد.
معتقد بودن به انتظار، چه تأثیرهایی بر شخصیت فرد منتظر دارد؟
پاسخ:
انتظار فرج امام زمان(عج) اگر با عشق و دلبستگی قلبی همراه باشد، پیامدهایی در شخص منتظر پدید میآورد؛ مانند:
۱- تلاش بیوقفه برای خشنودسازی امام در همه ابعاد زندگی
۲- الگوگیری از سیره و رفتار امام و کوشش برای درونیسازی ویژگیهای پسندیده ایشان
۳- تبدیل شدن به انسانی پویا و امیدوار و تقویت باور به تحقق آیندهای روشن و الهی
این جمله را تحلیل کنید: «منتظران مصلح، خود باید صالح باشند.»
پاسخ:
هدف اصلی ظهور امام زمان(عج)، اصلاح ساختارهای اجتماعی و گسترش عدالت در همه جای جهان است. بنابراین، کسانی که میخواهند یار و همراه او در این راه باشند، باید ویژگیهای نیکوی اخلاقی را در خود رشد دهند. هر فردی که شایستگیهای لازم را نداشته باشد، نمیتواند به عنوان الگو یا نماینده جامعه اسلامی نقش ایفا کند.
پیشنهاد صفحه 166 دینی یازدهم انسانی
یکی از دعاهای مهمی که ارتباط ما را با امام عصر تقویت میکند، دعای عهد است. این دعا را در کتاب مفاتیح الجنان بیابید؛ آن را مطالعه کنید و ببینید که در این دعا چه عهدی مطرح شده است.
پاسخ:
عهد با امام عصر علیه السلام در قالب دعا این چنین آمده است: «اللّهُمَّ اجعَلني مِن أنصارِه و أعوانِه و الذّابینَ عَنهُ و المُسارِعینَ إلیه في قَضاءِ حَوائِجِه و المُمتَثِلینَ لِأوامِرِه و المُحامینَ عَنهُ و السَّابِقینَ إلی إرادَتِه و المُستَشهِدینَ بَینَ یَدیهِ»
یعنی با امام زمان علیه السلام عهد می كنیم كه از:
۱- یاران (أنصار)
۲- مددكاران (أعوان)
۳- دفاع كنندگان (ذابین)
۴- شتابندگان به سویش در برآوردن خواسته هایش (المُسارِعینَ إلیه في قَضاءِ حَوائِجِه)
۵- اطاعت كنندگان اوامرش (المُمتَثِلینَ لِأوامِرِه)
۶- مدافعان حضرتش (المُحامینَ عَنهُ)
۷- پیشی گیرندگان به جانب خواسته هایش (السَّابِقینَ إلی إرادَتِه)
۸- و از كشته شدگان در پیشگاهش (المُستَشهِدینَ بَینَ یَدیهِ) باشیم.
2 – با توجه به سخنان رهبر معظم انقلاب اسلامی که در بخش «برای مطالعه» آمده، توضیح دهید که «انتظار مثبت» چه تفاوتهایی با «انتظار منفی» دارد.
پاسخ:
انتظار مثبت به معنای چشم انتظاری برای دستیابی به آرمانها و آرزوهای نیک است، در حالی که انتظار منفی یعنی نگرانی از وقوع رخدادهای ناخوشایند. مقام معظم رهبری در بیانات خود بر لزوم تمرکز بر انتظار نوع اول تأکید داشته اند؛ یعنی به جای ترس از پیامدهای منفی، همّت خود را بر محقق ساختن اهداف مطلوب معطوف کنیم.
این نگاه با توجه به ویژگیهای معجزه پایانی پیامبر اکرم(ص) که میبایست هم برای مردم زمان نزول و هم برای آیندگان به عنوان پدیدهای فراتر از توان بشر شناخته شود، قابل تحلیل است. قرآن به عنوان نشانه الهی ماندگار، الگویی است که به ما میآموزد چگونه با رویکردی امیدوارانه و فعال، مسیر تحقق آرمانهای الهی را هموار سازیم.